Nee, er was geen treinwagon met wijwater ontspoord en in de Kortrijkse riolen gelopen, maar toch zat de Sint-Maartenskerk vol vanavond. Het Festival van Vlaanderen organiseerde een concert met Jóhann Jóhannsson en de Belgian Brassband onder leiding van Geert Verschaeve. Het is al een tijdje geleden dat de IJslandse componist nog reguliere albums uitbracht, van het schitterende doorbraakalbum ‘Fordlandia’ uit 2008, om precies te zijn. Sindsdien componeerde Jóhannsson vooral soundtracks, en één van die soundtracks, bij een film van de Amerikaanse avant-garde regisseur Bill Morrison, ‘The Miners Hymns’, opgenomen in Durham Cathedral, in het Noordoosten van Engeland in 2010, werd vanavond uitgevoerd door Belgian Brass, samen met Jóhannsson. Dus eerder dan een concert, kregen we vanavond een stomme film, met een live uitvoering van de soundtrack, door een uitgebreide koperblazersband, met lichte percussie en de ondersteuning van Jóhannsson op orgel/keyboard.

De Sint-Maartenskerk als cinemazaal dus voor de documentaire ‘The Miners Hymns’. Bill Morrison maakte deze documentaire met zwart-wit-archiefbeelden uit de Noordengelse mijnstreek tussen Newcastle en Sunderland, van de vroege jaren van de twintigste eeuw, tot de midden jaren tachtig, toen er confrontaties waren tussen de bobbies van de onlangs overleden Engelse first lady Margaret Thatcher, en stakende mijnwerkers over de sluiting van de mijnen in de regio.
De film begon in kleur, en we kregen luchtbeelden van mijnsites die twintig jaar na de sluitingen, ofwel wel of niet een reconversie gekregen hadden naar shoppingcentra, voetbalstadia (Sunderland AFC), skipistes of gewoon in hun geruineerde staat stonden te verkommeren. Tijdens deze introducties speelden de blazers gewoon trage tonen, als een soort ambient soundscape om de film op gang te trekken. Pas toen we zwart-wit fragmenten kregen van tachtig, negentig jaar geleden, ontplooiden de composities zich traag maar zeker.
Zo emotioneel en trefzeker als de strijkerscomposities van Forlandia waren de composities van ‘The Myner’s Hymns’ niet, omdat ze toch vooral een dienende rol hadden: de drones van Jóhannsson en het gestoot van de blazers bootsten de geluiden van de mijn na. De muziek was echt op de beelden geschreven, en werkt wellicht niet zo goed alleenstaand, in ieder geval, ik was niet geneigd om mij de cd aan te schaffen en deze ’s avonds op te leggen. Maar bij de beelden werkte dit wonderwel: de emotionaliteit zat misschien minder in de muziek, maar de beelden compenseerden dit ruimschoots.
Bill Morrison wist met de keuze van zijn archieffragmenten ontroering, troost en melancholie op te roepen, met beelden die dit op zich niet hoefden op te roepen, maar dit door de montage en de ondersteunende muziek toch deden. Eén van Morrison’s centrale thema’s is de onomkeerbaarheid van de tijd:  gewone mensen, mijnwerkers, mijnwerkersvrouwen en kinderen uit het Noordoosten van Engeland van zeventig jaar geleden, keken ons verwonderd maar vertrouwend in de ogen. De regisseur schiep zo een directe maar onmogelijke band tussen de toeschouwer in de zaal en een gemeenschap in het Noordoosten van Engeland, die al lang niet meer bestaat, en dat ontroerde.

‘Miner’s Hymns’ duurde amper 54 minuten, maar liet ons verwonderd achter. Het Kortrijkse publiek gaf Belgian Brass en Jóhannsson een minutenlange ovatie, wat wel het beste bewijs was dat deze combinatie van beelden en muziek werkte. Maar toch zou ik de plaat nooit kopen, en hoop ik dat Jóhannsson binnenkort weer eens een volwaardig album met strijkers uitbrengt van het niveau van ‘Fordlandia’.

Organisatie: Kreun , Kortrijk ism Festival van Vlaanderen