Gwen Sainte-Rose – Geluid vormt voor mij een grote, bewegende sculptuur

De in Brussel gevestigde muzikant, componist en klankkunstenaar Gwen Sainte-Rose benadert geluid als een levende, ruimtelijke ervaring. Tijdens AB’s Housewarming presenteerde ze in de AB Salon Floe and Scoria, een performance waarin cello, loopstation, omgevingsopnames en videobeelden samenvloeiden. Voortbouwend op Collines en Racines verkende ze deze keer water en vuur. Het resultaat was een zinnenprikkelende set die ons drie kwartier lang volledig in haar greep hield en ook nadien bleef nazinderen.
Live 2026 Gwen Sainte-Rose – Een zinnenprikkelende set in klank en beeld
Naar aanleiding van het optreden spraken we met Gwen over de vier elementen, de lichamelijke ervaring van geluid, haar uiteenlopende projecten en haar liefde voor Brussel.

Toen ik op die zondagochtend naar je concert in de AB kwam, had mijn trein vertraging. Ik arriveerde behoorlijk nerveus, maar aan het einde voelde ik me rustig en licht, alsof de buitenwereld even geen vat meer op me had. Hoe beleefde jij die ochtend?
Het vergde veel concentratie. Terwijl ik speelde, zag ik een landschap in mezelf, met iets wat zich daar doorheen bewoog. Ik probeerde dat innerlijke landschap met het publiek te delen.

De geprojecteerde beelden voelden als een wezenlijk onderdeel van die ervaring. Hoe benader je de verhouding tussen muziek en beeld?
Het visuele komt meestal eerst. Wanneer ik iets componeer, begint dat vaak bij iets wat ik in de wereld heb gezien, maar ook bij lichamelijke en zintuiglijke indrukken. Mijn vorige stukken, Collines en Racines, ontstonden eveneens vanuit plekken en ervaringen. Collines werd geïnspireerd door de Gaumestreek, Racines door het Zoniënwoud. Voor Floe and Scoria kwam de inspiratie van verschillende plaatsen die met water en vuur verbonden zijn. Voor de wateropnames trok ik onder meer naar de bron van de Cron in Montauban, in de Belgische provincie Luxemburg, de Atlantische Oceaan en de Noordzee. Wanneer ik componeer, maak ik ook een grote tekening. Het werk moet een verhaal hebben, en tekenen helpt me om dat verhaal vorm te geven.

Water en vuur lijken tegenpolen. Waarom wilde je die twee elementen samenbrengen?
Collines vertegenwoordigde lucht en Racines aarde. Water en vuur vormden dus het tweede deel van die verkenning van de elementen. Beide bewegen en veranderen hun omgeving. Ze kunnen zich verspreiden, heel subtiel aanwezig zijn of bijzonder krachtig worden. Ook qua temperatuur zijn er grote verschillen: vuur kan ontzettend heet zijn, terwijl water in ijs kan veranderen en extreem koud kan worden. In bepaalde opzichten lijken ze op elkaar, maar ze bestaan uit heel verschillende materie.

Aan het einde zagen we mensen rond een vuur samenkomen en dansen. Welke rol spelen collectieve rituelen in de voorstelling?
In het gedeelte rond water speel ik een melodie die is afgeleid van een traditioneel wasvrouwenlied. Tijdens het ontwikkelen van het stuk zocht ik naar een verbinding tussen water en iets collectiefs. Dat lied bracht een rituele en gemeenschappelijke dimensie binnen. Het vuur dat je in de beelden ziet, is dat van het Brusselse Carnaval Sauvage. Het gaat om een ritueel waarbij de Bureaucratie en de Projectontwikkelaar symbolisch worden verbrand.

De voorstelling toont niet alleen de vernietigende kracht van water en vuur. Water kan ook rust brengen en vuur kan warmte bieden. Was het belangrijk om die dubbele betekenis te tonen?
Ja, want water en vuur zijn zoals wij: ze kunnen leven ondersteunen, maar ook vernietigen. We hebben water nodig en gebruiken vuur om te koken en bij rituelen. Vlammen en kaarsen dragen bovendien allerlei betekenissen. Wanneer iemand sterft, steken we bijvoorbeeld soms kaarsen aan. Die elementen maken op heel verschillende manieren deel uit van ons leven.

Zijn water en vuur ook metaforen voor menselijke emoties?
Ze zijn verbonden met emoties, maar het werk gaat niet alleen over wat we denken of over de verhalen die we onszelf vertellen. Het gaat ook over wat we lichamelijk voelen. Die fysieke en zintuiglijke ervaring is voor mij heel belangrijk.

Met Collines, Racines, Floe en Scoria heb je lucht, aarde, water en vuur verkend. Is er ook een vijfde element?
Voor mij bestaat er een vijfde element, al is het niet echt een element: de geest, of ‘spirit’. Bijna tien jaar geleden had ik een heel krachtige ervaring tijdens een weekend met Starhawk, de ecofeministische schrijfster en activiste. Ze begeleidde ons bij een ritueel rond water, een spiraaldans en een meditatie over de vier elementen. Dat raakte mijn lichaam, mijn hart en mijn ziel. Binnen Wicca is ‘spirit’ het vijfde element. Het kan alles zijn, omdat alles ook in al het andere aanwezig is. Ik hoop dat die geest in mijn muziek zit. Ik wil niet prediken of iemand een overtuiging opleggen, maar het is wel iets wat ik in mijn werk probeer mee te dragen.

Je gebruikt de cello op manieren die veel verder gaan dan de traditionele speeltechnieken. Wanneer ben je het instrument zo beginnen te verkennen?
Ik heb ongeveer tien jaar lang heel veel geïmproviseerd. Floe and Scoria steunt niet uitsluitend op improvisatie: ik volg ook een gecomponeerde structuur. Toch blijf ik de cello als een object onderzoeken en vraag ik me af welke geluiden ik ermee kan voortbrengen. Wat je nu hoort, is gegroeid uit die tien jaar experimenteren. En ik ontdek nog altijd nieuwe mogelijkheden.

Aandachtig luisteren lijkt centraal te staan in je werk. Welke artiesten hebben jouw manier van luisteren en componeren beïnvloed?
Pauline Oliveros, Éliane Radigue en Steve Reich zijn enkele namen die bij me opkomen. Maar ik denk niet uitsluitend in muzikale termen over compositie. Als ik beeldend kunstenaar was, zou ik misschien zeggen dat ik een sculptuur maak. Geluid vormt voor mij een grote, bewegende sculptuur waarin het publiek en ik samen worden ondergedompeld. Daarom vind ik het betekenisvol om de voorstelling samen te beginnen en te beëindigen. Iemand die later aankomt, wordt natuurlijk niet geweigerd, maar het is wel fijner om de volledige beweging van het werk vanaf het begin te ervaren.

Je gebruikt omgevingsopnames van water en andere plekken. Heb je die zelf gemaakt?
Ja, die geluiden heb ik zelf opgenomen.

Moet de luisteraar weten waar iedere opname is gemaakt om het werk te kunnen begrijpen?
Niet noodzakelijk. Voor mij is de oorspronkelijke plek belangrijk, omdat ik er lichamelijk aanwezig was toen ik het geluid opnam. Daardoor kan ik iets van wat daar bestond meenemen in het werk: de sfeer en de lucht eromheen. Maar de luisteraar heeft niet al die achtergrondinformatie nodig om een eigen ervaring te hebben.

Zou je Floe and Scoria ook als opname willen uitbrengen?
Dat hoop ik. Het is een nieuw stuk en door het gebruik van video en omgevingsopnames is het een multidisciplinair werk. Ik zou het graag opnemen, maar ik blijf vinden dat je deze muziek het best live ervaart. Een opname kan waardevol zijn, maar wanneer je lichamelijk aanwezig bent, voel je de muziek anders.

In je installatie Extraordinaire quotidien zocht je naar het bijzondere in het dagelijkse leven. Hoe ontstond dat project?
Dat begon tijdens de coronaperiode, toen Le BRASS in Vorst kunstenaars uitnodigde om bij gezinnen in residentie te gaan. Ik stelde voor om te onderzoeken wat er wonderlijk of buitengewoon kan zijn aan de dingen die een gezin iedere dag doet en ziet. Ik bezocht in die periode twee gezinnen. Zij behoorden toen tot de weinige mensen die ik zag. Samen met de kinderen en hun ouders maakte ik muziek en geluiden. Daarnaast maakten zij tekeningen. In de uiteindelijke tentoonstelling werden de opnames gecombineerd met hun tekeningen, die op doorschijnend papier waren gedrukt en werden verlicht. De hele installatie draaide om wat zij in hun dagelijkse leven meemaakten.

Bij Cinéma Nova ontwikkelde je ook een collectief klankproject. Wat hield dat in?
Mijn idee was om de cinema zelf als instrument te gebruiken. De zetels maken geluid wanneer mensen bewegen, maar ook de armleuningen, de muren en de vloer hebben hun eigen klanken. Ik werkte met een groep van ongeveer twintig volwassenen en kinderen. Samen maakten we muziek met de zetels en de architectuur van de zaal.

Je combineert muziek, video, omgevingsopnames, installaties en samenwerkingen. Waar vind je zelf rust?
Geluiden opnemen in de natuur geeft me die rust en ruimte.

Veel mensen hebben een haat-liefdeverhouding met Brussel. Wat betekent de stad voor jou en welke plekken inspireren je op het vlak van geluid?
Ik ben heel erg verliefd op Brussel. Het is een bijzondere stad. Ik hou van de parken en het kanaal. De skateplek bij het station Brussel-Kapellekerk is vanuit klankperspectief fascinerend: je hoort er skateboarders, treinen, pratende mensen, fietsen en auto's. Al die geluiden komen op één plek samen. Er is ook een rustigere plek waar ik naartoe ga wanneer ik gestrest ben: het voorplein aan het Congresplein. Daar zijn weinig mensen of gebouwen om me heen, zodat ik omhoog kan kijken en een groot stuk hemel zie. Brussel heeft veel bijzondere plekken waar je gemakkelijk aan voorbijgaat. En ik hou ook van de mensen die hier wonen.

Wat wil je hierna onderzoeken? Zijn er naast een mogelijke opname van Floe and Scoria nog andere plannen of dromen?
Ik zou graag een manier onderzoeken om geluid lichamelijk zichtbaar te maken, misschien met de hulp van een wetenschapper. Geluid bestaat uit bewegende lucht en heel kleine bewegende moleculen. Het creëert patronen, bijna geometrische tekeningen, in de lucht, maar normaal kunnen onze ogen die niet zien. Een van mijn dromen is om een manier te vinden waarop het publiek en ik die bewegingen kunnen zien, in water, lucht of misschien zelfs vuur.

Bedankt voor dit fijne gesprek, Gwen. Veel succes met alles wat nog op je pad komt. We blijven je uiteraard volgen!